Adolf Loos

Ornament en misdaad is een invloedrijk essay van Adolf Loos waarin hij fel kritiek levert op het gebruik van ornamenten in architectuur, kunst en gebruiksvoorwerpen. Loos stelt dat de ontwikkeling van een cultuur te herkennen is aan de mate waarin zij afstand neemt van overbodige versiering. In zijn ogen hoort een moderne, beschaafde samenleving bij eenvoud, helderheid en functionaliteit, terwijl ornament juist verbonden is met vroegere of minder ontwikkelde culturen.

Loos betoogt dat ornament niet alleen esthetisch overbodig is, maar ook economisch en moreel problematisch. Het kost extra arbeid, tijd en geld, terwijl het eindproduct sneller veroudert doordat smaken veranderen. Hierdoor worden objecten eerder vervangen, wat volgens Loos leidt tot verspilling van grondstoffen en menselijk werk. Hij ziet dit als een rem op maatschappelijke vooruitgang. Om zijn punt te benadrukken gebruikt hij provocerende vergelijkingen, waarbij hij ornament verbindt aan immoraliteit en zelfs criminaliteit.

Verder maakt Loos een onderscheid tussen kunst en gebruiksvoorwerpen. Kunst mag volgens hem vrij en expressief zijn, maar alledaagse objecten en gebouwen moeten vooral functioneel en duurzaam zijn. Architectuur ziet hij niet als pure kunst, maar als een culturele en maatschappelijke taak. Daarom moet zij zich onthouden van decoratie en zich richten op ruimte, materiaal en gebruik. Met dit essay legde Loos een belangrijk theoretisch fundament voor het modernisme en beïnvloedde hij sterk het latere functionalisme en de moderne architectuur.

“De moderne mens die zichzelf met ornament omringt, staat buiten zijn tijd.” ~ Adolf Loos