VillaStuck

Villa Stuck werd tussen 1897 en 1898 gebouwd in München als de kunstenaarswoning van Franz von Stuck en vormt een uitgesproken manifest van zijn artistieke en ideologische overtuigingen. Het gebouw ontstond in een periode van grote culturele en maatschappelijke veranderingen in Zuid-Duitsland, waarin kunstenaars en architecten zochten naar een nieuwe vormentaal die zich losmaakte van het rigide historisme van de 19e eeuw, zonder de band met de Klassieke Oudheid volledig te verbreken. Franz von Stuck, schilder, beeldhouwer en medeoprichter van de Münchense Secession, was geen architect in de strikte zin van het woord, maar ontwierp zijn woning als een totaalconcept waarin architectuur, interieur, kunst en tuin samensmolten tot één Gesamtkunstwerk.

Architecturaal presenteert Villa Stuck zich als een monolithisch, kubusvormig volume van drie bouwlagen, dat door zijn geslotenheid en symmetrie een uitgesproken monumentaal karakter krijgt. Alle gevels zijn in essentie gelijkwaardig uitgewerkt, wat het sculpturale en tempelachtige karakter van het gebouw versterkt. De voorgevel wordt gekenmerkt door een strikte symmetrie, duidelijke hiërarchie en harmonische proporties, principes die rechtstreeks verwijzen naar de Klassieke Oudheid en het neoclassicisme. De verticale geleding, de licht vooruitstekende hoeken en de zware kroonlijst die de bovenste verdieping afbakent, dragen bij aan de statigheid van het gebouw. Een van de meest opvallende elementen is het centrale zuilenportaal met gecanneleerde Dorische zuilen, die een breed terras dragen. Dit portaal fungeert als overgangszone tussen buiten en binnen en versterkt het sacrale karakter van de entree. In de zware bronzen portiek is een Medusahoofd geïntegreerd, waarbij de mond dienstdoet als brievenbus: een speelse maar tegelijk symbolische verwerking van mythologische motieven in een functioneel detail. Ook de ramen, die steeds per drie gegroepeerd zijn, volgen een strak ritme en benadrukken de orde en rationaliteit van de gevelcompositie.

Rondom de villa ligt een zorgvuldig gecomponeerde tuin die, net als het gebouw zelf, sterk geïnspireerd is op klassieke voorbeelden, in het bijzonder de Pompeiaanse villa-tuinen. Een tuinmuur met metalen poort scheidt het perceel van de straat en creëert een duidelijke grens tussen de publieke stad en de private wereld van de kunstenaar. De voortuin is opgebouwd rond symmetrie en axialiteit en bevat fonteinen, hoge piramidale bomen en sculpturale elementen, waaronder een grote amazonefiguur. De tuin fungeert niet louter als decor, maar als verlengde van de architectuur en als contemplatieve ruimte waarin kunst, natuur en mythologie samenkomen.

Het interieur van Villa Stuck is rijk en gelaagd en weerspiegelt de complexe verhouding tussen Jugendstil, neoclassicisme en pompeiaanse invloeden. De ruimtelijke organisatie maakt een duidelijk onderscheid tussen publieke en private zones. Op de begane grond bevinden zich voornamelijk de representatieve ruimtes, terwijl de eerste verdieping de meer private vertrekken herbergt. De sequentie van ruimtes is zorgvuldig geënsceneerd en versterkt het ceremoniële karakter van het huis.

De binnenkomst gebeurt via de vestibule, die is ingericht met kopieën van antieke sculpturen en fungeert als een soort voorhal of inleiding tot de wereld van de Klassieke Oudheid. Vanuit deze ruimte betreedt men de ontvangstruimte, waar Byzantijnse invloeden, Empire-meubilair en rijke materialen samen een plechtige sfeer creëren. Aansluitend ligt de muziekkamer, die visueel en ruimtelijk verbonden is met de ontvangstruimte door een doorlopende mozaïekvloer. Deze ruimte is duidelijk geïnspireerd op het atrium van een pompeiaanse villa en werd door von Stuck opgevat als een tempel van de muziek. Het plafond is uitgewerkt als een sterrenhemel en de wanden zijn gedecoreerd met mythologische en symbolistische voorstellingen, waarmee schilderkunst, architectuur en interieurdecoratie in elkaar overvloeien.

Aan de tuinzijde bevinden zich de meer private woonruimtes. Het boudoir is ingericht als een salon in Empire-stijl en vormt een intieme overgangsruimte tussen publiek en privaat. De eetkamer, die later werd omgevormd tot woonkamer, en de rookkamer, bekleed met rood damast, benadrukken het huiselijke karakter van deze zone. De verbinding tussen het publieke en private deel wordt gevormd door een tongewelfde bibliotheek, die niet alleen functioneert als circulatieruimte maar ook als symbolische overgang. De keuken bevindt zich op het tussenverdiep, terwijl de slaapkamers, ingericht met Louis XIV-meubilair, op de eerste verdieping liggen. Ook het oorspronkelijke atelier van von Stuck bevindt zich hier en bevat het zogenaamde Altaar van de Zonde, waarin mythologische, religieuze en symbolistische thema’s samenkomen.

In 1914–1915 werd een nieuw atelier toegevoegd, bestaande uit twee verdiepingen met een vierkant grondplan en een veel soberder, neutraler interieur. Dit deel bood plaats aan schilder-, beeldhouw- en fotografiestudio’s en markeert een duidelijke verschuiving van het sterk geornamenteerde woonhuis naar een functionelere werkruimte. Een dienstvleugel schermt het complex af van de straat en vormt samen met het nieuwe atelier een gesloten ensemble rond de kunstenaarstuin.

De architectuur van Villa Stuck moet ook begrepen worden binnen de bredere context van de Jugendstil, die in Duitsland nauw verwant is aan, maar niet identiek aan de internationale Art Nouveau. Waar Art Nouveau in landen als België en Frankrijk vaak sterker inzet op vloeiende, organische lijnen en structurele vernieuwing, combineert de Duitse Jugendstil deze elementen met een grotere nadruk op monumentaliteit, geometrie en klassieke referenties. In Villa Stuck uit zich dit in de combinatie van organische lijnen in vloeren, meubels en decoraties met strakke volumes, symmetrie en klassieke proporties. Franz von Stuck slaagde erin om deze spanningsvelden productief te maken en om te zetten in een coherente, persoonlijke architecturale taal.

Na zware schade tijdens de bombardementen van 1944 werd de villa gerestaureerd. Hoewel het gebouw lange tijd verschillende functies kende, waaronder die van muziekacademie, werd het in 1992 een gemeentelijke instelling. Vandaag functioneert Villa Stuck als museum en tentoonstellingsruimte, waarin zowel de historische interieurs als hedendaagse kunstpresentaties een plaats krijgen. Het gebouw wordt zo niet alleen bewaard als monument, maar blijft ook een actieve culturele plek die de oorspronkelijke ambitie van Franz von Stuck — het samenbrengen van kunst, architectuur en ideeën — in een hedendaagse context voortzet.