ElPilar

Wat doet het met een klein meisje dat steeds weer dezelfde verhalen hoort over één gebouw?
Verhalen verteld door katholieken, door inwoners van Zaragoza, of gewoon door mijn mama. Altijd datzelfde gebouw. Altijd opnieuw.

Ik vergat nooit hoe een Spaanse gids vertelde dat een blinde vrouw weer kon zien nadat ze de Virgen del Pilar had gekust. Of hoe vrienden, met die vanzelfsprekende trots, vertelden dat er drie bommen op de Pilar en het plein vielen — en dat geen enkele ontplofte. Waar of niet, het deed iets. Het bleef.

Voor mij is het veel meer geworden dan een verzameling mooie daden en heldhaftige verhalen.

Het werd een teken dat je er was.
Dat je Zaragoza binnenliep en wist: hier begint het.
Het plein ervoor werd een plek om te ontbijten, om te zitten, om niets te moeten. Om te kijken. Dat vooral.

Te kijken hoe Maños zich verplaatsen. Hoe ze zich verstoppen achter de dikke muren en hoge torens wanneer de wind hard over de Ebro blaast. Hoe ze in de zomer lager blijven, binnen, in de schaduw, terwijl buiten het plein blijft bewegen.

En mensen blijven komen. Altijd.
Sommigen snel, anderen zonder plan. Om te bidden. Om even binnen te lopen. Of gewoon om een pilarica te kopen — nog steeds één euro, al jaren hetzelfde. Alsof ook dat weigert mee te gaan met de tijd. Dat is ook architectuur: wat een gebouw blijft doen, dag na dag, voor wie er woont.

Op het plein komt alles samen.
Dansers oefenen hun passen. Rollerbladers tekenen lijnen tussen de oranje kegeltje. Toeristen lopen traag, bewoners doelgericht. Liefde en toerisme, armoede en rijkdom, lawaai en stilte — alles door elkaar, en toch klopt het. Eén plein, honderd manieren om er te zijn.

De Pilar staat daar, als waker voor het leven rondom.
Vier torens, stevig en herkenbaar. Gebouwd uit warme gele stenen en afgewerkt met groene en gele daken die oplichten in de zon en doffer worden wanneer de lucht zwaar hangt. Barok, ja, maar niet overdreven. Groot, maar nooit afstandelijk. De koepels volgen elkaar op als een ritme dat je vanzelf meeneemt.

Binnen voelt alles anders. Rustiger. Zwaarder ook.
De deuren zijn groot, groter dan je verwacht. Je blik gaat omhoog, bijna automatisch. De plafonds lijken eindeloos. Over bogen en koepels lopen schilderingen van kunstenaars zoals Goya en Bayeu, ingebed in het ritme van het gebouw zelf, met kleuren die warm blijven, zelfs in het halflicht. De herhaling van kolommen, gewelven en openingen spelen met de dikke muren en het grote volume. Wat opvalt, is hoe decoratie en constructie in elkaar grijpen. Schilderingen, ornamenten en structuur versterken elkaar zonder te concurreren.

Je voelt dat dit interieur gebouwd is om te dragen, om te blijven, en om mensen klein te laten zijn zonder hen te verdringen.
Het is geen ruimte die indruk wil maken door overdaad, maar door samenhang.Het licht valt van hoog binnen en verspreidt zich langzaam over steen, goud en kleur, waardoor details pas zichtbaar worden als je even blijft staan.

Je voelt je kleiner, maar ook rustiger. Alsof je even mag verdwijnen in de schaal van het geheel. Dit is geen plek om snel door te lopen. Het is een ruimte die je vasthoudt, die je laat blijven — al is het maar voor even.

De Pilar kijkt toe. Met haar barokke vormen, haar zware stenen, haar torens die meer lijken te waken dan te pronken. De details zitten in de afwerking, in de herhaling, in hoe decoratie en structuur één geheel vormen. Ze is groots zonder te schreeuwen, rijk zonder afstandelijk te zijn. Ze is niet alleen iets om naar te kijken, maar iets om rond te leven.
En misschien is dat wat ze voor mij betekent:
geen wonder, geen verhaal alleen —
maar een plek waar alles samenvalt.